Açık Mod
Koyu Mod
Sistem Modu
Farklı Kutsallara Sahip İnsanlar Aynı Hukuka Güvenebiliyor mu?
Eğer bu soruya olumlu cevap verilebiliyorsa, o toplum yalnızca hukuk devleti kurmuş değildir; aynı zamanda medeniyet yolunda önemli bir eşiği de aşmıştır. Çünkü güven, ortak kutsallardan değil; ortak kurallardan doğar.
İnsanlar birbirlerinin inançlarını paylaşmayabilir.
Aynı tarih anlatısına sahip olmayabilir.
Aynı ideolojiye inanmayabilir.
Fakat aynı mahkemeye güvenebiliyor, aynı seçim sonuçlarını meşru kabul edebiliyor ve aynı anayasal düzen içinde kendilerini eşit yurttaş olarak hissedebiliyorlarsa, işte gerçek siyasal olgunluk orada başlamıştır.
Kurallarla kutsallar arasındaki ilişki, bir üstünlük mücadelesi değildir.
Ne kurallar kutsalları yok etmek zorundadır ne de kutsallar kuralların yerine geçmelidir.
Kalıcı uygarlıklar, bu iki alanın sınırlarını doğru çizebilen toplumlardır.
Kutsallar insanın vicdanını besler.
Kurallar ortak hayatı korur.
Vicdansız hukuk mekanikleşir.
Kuralsız vicdan ise keyfîleşir.
Medeniyet, bu ikisini birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısı hâline getirebildiği ölçüde yükselir. Belki de bugün yeniden hatırlamamız gereken gerçek şudur:
Devletin görevi kutsalları yönetmek değildir; hiçbir kutsalın ortak hukuku yönetmesine izin vermemektir.
Çünkü gerçek medeniyet, insanların aynı kutsala inanması değildir.
Gerçek medeniyet, farklı kutsallara sahip insanların aynı adalete güvenebilmesidir.