PRIME Komisyonu raporu pandemiye hazırlıkta eşitlik ve güven vurgusu

Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) ve The Lancet iş birliğiyle kurulan NUS-Lancet PRIME Komisyonu, 20 ülkede yürütülen üç yıllık çalışmanın ardından hazırladığı Transforming Pandemic Readiness for Equity başlıklı raporu New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası kapsamında duyurdu. Raporda pandemilere hazırlığın yalnızca teknik kapasiteyle sınırlı olmayıp kurumlar, topluluk katılımı ve eşitlik odaklı yaklaşımlarla güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Türkiye çalışmaları Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma ve Uygulama Merkezi (KUISCID) koordinasyonunda yürütüldü. KUISCID Kurucu Direktörü Prof. Dr. Önder Ergönül ve Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Özge Karadağ Türkiye ayağına katkı sundu. Prof. Dr. Özge Karadağ New York’taki PRIME Komisyonu toplantısına katılarak Türkiye çalışmalarını uluslararası platformda temsil etti.

Raporda sağlık çalışanlarının Türkiye açısından öne çıkan bir grup olduğu belirtilirken pandeminin etkisinin sadece enfeksiyon riskiyle sınırlı kalmadığına; sağlık sistemlerinin işleyişi, sosyal koşullar, kurumsal güven ve bireylerin günlük yaşamlarını sürdürebilme kapasitesinin de pandemi dayanıklılığında belirleyici olduğuna dikkat çekildi.

PRIME Komisyonu gelecek pandemilerde toplumları savunmasız kılabilecek beş temel sistemik kırılganlığı tanımladı. Bu kırılganlıklar temel ihtiyaç güvencesizliği, barınma ve kalabalık yaşam şartları, sağlık ve sosyal koruma sistemlerine erişimdeki idari engeller, kurumlara ve sağlık bilgilerine yönelik güven kaybı ile kırılgan sağlık ve sosyal sistemler olarak sıralandı. Komisyon, kırılganlıkları bireylerin değil sistem ve koşulların yarattığı öne çıkarak politika önerilerinin buna göre şekillendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Raporda varsayımsal bir Influenza A pandemisine yönelik modelleme sonuçları da yer aldı. Modellemeye göre aşıların hızlı geliştirilmesi senaryoda can kayıplarını 58,5 milyondan 23,9 milyona düşürerek yüzde 59 oranında azaltabilir. Aşıların nüfus temelli daha adil dağıtılması özellikle orta gelirli ülkelerde 2,7 milyon can kaybının önlenmesine katkı sağlayabilir. Ayrıca toplumun aşılara güvenini artıracak uygulamaların yaklaşık 1,9 milyon ilave hayatın kurtarılmasına katkı sağlayacağı hesaplandı.

Komisyon ayrıca ülkelerin pandemi hazırlığını değerlendirmeleri için PRIME Test adı verilen yeni bir değerlendirme yaklaşımı geliştirdi. PRIME Test alınan kararların eşitlik, toplum güveni ve katılımı açısından etkilerini ve sağlık dışındaki sonuçlarını değerlendirmeyi amaçlıyor. Komisyon hazırlığın güçlendirilmesi için 10 öncelikli öneri ve hazırlığın temelini oluşturan altı Foundational Block da ortaya koydu.

New York’taki lansman PRIME çalışmalarının tamamlanması değil uygulama döneminin başlangıcı olarak tanımlandı. Bundan sonraki süreçte PRIME çerçevesinin ve PRIME Test’in farklı ülkelerde uygulanması, ülke ve bölge bazlı bilimsel yayınların hazırlanması ve PRIME Collective adı altında uluslararası iş birliği ve ortak öğrenme yapısının geliştirilmesi planlanıyor.

KUISCID, KUISCID Kurucu Direktörü Prof. Dr. Önder Ergönül ve Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Özge Karadağ’ın katkı sunduğu çok ülkeli çalışma Covid-19 deneyimlerinden elde edilen verilerin gelecekteki salgınlara karşı daha dayanıklı, kapsayıcı ve eşitlikçi sağlık politikalarına dönüştürülmesini hedefliyor.

Liberal TR Haber Analizi: Bu Gelişme Ne Anlama Geliyor?

PRIME Komisyonu raporu pandemiye hazırlık paradigmasını teknik kapasitelerin ötesine taşıyarak eşitlik, kurumsal güven ve toplumsal koşulların sağlık güvenliğinin merkezine yerleştirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Türkiye katılımı raporun uygulama aşamasında hem ulusal deneyimlerin küresel tartışmaya taşınmasına hem de ülke içi politika dönüşümlerine zemin sağlayabilir. Aşı dağıtımındaki adalet ve toplum güveninin güçlendirilmesi gibi somut alanlara ilişkin bulgular, karar vericiler için önceliklerin yeniden belirlenmesini gerektiriyor.

Hızlı Bakış: Bilmeniz Gerekenler

• PRIME Komisyonu raporu 20 ülke verileriyle pandemiye hazırlığın eşitlik odaklı yeniden şekillenmesi gerektiğini vurguluyor.
• Türkiye çalışmaları KUISCID ve Bahçeşehir Üniversitesi katkısıyla yürütüldü ve Prof. Dr. Özge Karadağ New York toplantısına katıldı.
• Komisyon beş temel sistemik kırılganlık alanı tanımladı ve bunların sistemik müdahalelerle ele alınmasını önerdi.
• Modellemeler hızlı ve adil aşı erişiminin milyonlarca hayatı kurtarabileceğini ortaya koydu.
• PRIME Test ülkelerin hazırlığını toplum bütünlüğü, eşitlik ve güven açısından değerlendirmeyi amaçlayan yeni bir araç olarak sunuldu.

Kaynak: İHA