Adalet, Erdem ve Ahlâk

TRT Eski Spikeri Sırrı Er yazdı…

İnsan ruhunun en kuytu köşelerinde yankılanan üç kadim ses:

Adalet, erdem ve ahlâk.

Neredeyse herkes bu değerlerin yokluğundan yakınırken, neden bu değerler ortak yaşamda uygulamaya dönüşmez ve kalıcı bir manzûme olarak inşâ edilemez?

Bu derin çelişkinin arkasında felsefî, psikolojik, sosyolojik ve sosyal yapının oluşturduğu mekanizmalar yatar. Bu durumu birkaç temel başlık altında inceleyebiliriz:

“Herkes İçin” Adalet Yerine “Kendim İçin” Adalet (Çıkar Çatışması)

İnsanların adaletten ve ahlâktan şikâyet etmesi, çoğunlukla bu değerleri başkalarından beklemelerinden kaynaklanır.

İnsan psikolojisi, kendi hatalarını şartlarla “Mecbur kaldım”, başkalarının hatalarını ise karakter kusurlarıyla “Ahlâksız”, “Bencil” tanımlamaya eğilimlidir. Ahlâki gevşeklik.

Sosyal Güven Eksikliği ve “Herkes Yapıyor” İllüzyonu

Bir toplumda adalet ve ahlâkın inşâ edilebilmesi için karşılıklı güven (sosyal sermaye) gerekir.

Eğer bir birey, kurallara sadece kendisi uyduğunda “enayi” durumuna düşeceğine, başkalarının kuralları çiğneyerek öne geçeceğine inanıyorsa, sistemli bir şekilde ahlâki aşınma başlar.

Değerlerin Kurumsallaşamaması ve Ceza/Ödül Mekanizmaları

Ahlâk ve erdem iç/vicdan birer pusuladır ancak toplumda kalıcı olabilmeleri için denetim ve adil bir hukuk sistemiyle desteklenmeleri gerekir.

Bir toplumda erdemli ve dürüst olmak bireye maddî/mânevî bir kayıp getiriyor; kuralsızlık, kayırmacılık veya adaletsizlik ise güç ve zenginlik kazandırıyorsa, sosyal yapı erdemi/erdemli bireyi cezalandırır hâle gelir.

Kültürel Kabilecilik (Biz ve Onlar Ayrımı)

Kadim değerlerin inşâsındaki en büyük engellerden biri evrensel ahlâk ilkelerinin yerini grup ahlâkının almasıdır.

Adalet ve ahlâk, “bizden olanlar” söz konusu olduğunda esnetiliyor, “onlardan olanlar” söz konusu olduğunda ise bir silah gibi katıca kullanılıyorsa, orada gerçek değerler manzûmesi yoktur.

Özetle;

Toplumun büyük bir çoğunluğunun bu değerlerin yokluğundan yakınması samimiyetsizlikten ziyâde, çaresizlik ve sistemsizlikten kaynaklanır. İnsanlar adil ve erdemli bir dünyada yaşamayı arzularlar ancak birey olarak adil davranmanın bedelini ödemek istemezler veya bu bedelin çok ağır olduğu bir düzende yaşarlar.

Oysa bu üç mefhûm, insanı insan kılan ve cemiyeti ayakta tutan görünmez birer sütun gibidir.

Ahlâk, ruhun kendi kendine fısıldadığı o mahrem ve asil doğrudur; bireyin iç dünyasında sessizce yeşeren, meyvesini ise topluma sunan bir niyet tohumudur.

Bu tohum erdemle sulandığında, insan sadece kötülükten kaçınmakla kalmaz, iyiliği bir yaşam sanatı haline getirir.

Erdem; ahlâkın ete kemiğe bürünmüş, sabırla ve zarafetle yoğrulmuş en olgun hâlidir.

Fakat bu olgunluk, adaletin sarsılmaz terazisinde tartılmadıkça eksik kalır. Adalet, ahlâkın ve erdemin dış dünyaya vuran o berrak aksidir; o, ne bir cezalandırma hırsı ne de kuru bir kanun maddesinden ibarettir.

Hak sahibine hakkını teslim etmeyen, zayıfı gözetmeyen bir erdem, kendi içine kapanmış bir avuntudan öteye geçemez.

Gerçek adalet, gücünü ahlâktan, zarafetini ve merhametini ise erdemden alır ve ruhun bu üç kutsal sacayağı asla eskimez.

Adalet, erdem ve ahlâk!

Dünya, sadece var olduğumuz için değil; bu üç asil rehberin ışığında onurlu bir yaşam inşâ edebildiğimiz ölçüde güzelleşir.

Teşhis ortada, reçete belli. Yapılması gereken, reçete edilen ilaçları kullanarak tedaviyi bir an önce başlatmaktır.

Aksi hâlde kısır döngü devam eder; hastalık vücudu çepçevre kuşatır, hastanın durumu giderek ağırlaşır ve sonunda entübasyon aşamasına gelinir.

Oradan çıkıp çıkamayacağını ise Allah bilir…

#10Kasım