Japonya’da 1990 Kabusu Geri mi Dönüyor?

Japonya bu hafta, 1990’da yaşadığı şeyi yeniden yaşadı.

Japon borsası bu hafta sert düştü. Zirvesinin %20’den fazlasını kaybetti.

Normalde böyle bir düşüş ciddi bir sorun demektir.

Oysa ortada bir sorun yok.

Ekonomi sağlam, borsa yıl başından beri hâlâ artıda.

Peki bir ülkenin borsası, hiçbir şeyi bozulmadan nasıl bu kadar düşer?

Cevap, Japonya’nın 36 yıl önce yaşadıklarında.

1990’da Japonya’nın borsası dünyanın en değerlisiydi. Bu yükselişi merkez bankasının ucuz parası şişirmişti.

Sonra balon söndü.

Borsa 30 yıldan uzun süre eski zirvesine dönemedi.

Japonya bir balonun sonunu yakından bilir.

Şimdi aynı tablo geri döndü. Balon bu kez Japonya’nın içinde değil, yapay zekada.

Son yılların yükselişini dünyada yapay zeka taşıyordu.

Şirketler, gelecekte kazandıracak diye bugünden dev yatırımlar yaptı.

Mesele şu ki bu yatırımların önemli bir kısmı borçla yapıldı.

Kırılganlık da buradan geliyor.

1990’da ucuz parayı merkez bankası sağladı, bugün yerini kredi aldı.

Borçla kurulan bir yükseliş, beklenti sarsıldığı an ayakta kalamaz.

Bu hafta o an geldi.

ABD’de seçimi kazanan Demokratlar yapay zekaya daha sıkı denetim sinyali verdi.

Aynı sırada yatırımcılar bu harcamaların karşılığını verip vermeyeceğinden şüphelendi.

Küçük bir şüphe bile yetti, çünkü altta borç vardı.

Peki bu neden özellikle Japonya’yı etkiledi?

Çünkü Japonya bu dalgaya en çok kapılan ülkelerden biriydi.

Borsasının kalbinde SoftBank var.

SoftBank borç alıp ABD’nin yapay zekasına yatırıyor. OpenAI’a, veri merkezlerine, çiplere.

Sadece OpenAI’a taahhüdü yaklaşık 65 milyar dolara ulaştı. Bunun büyük kısmı da borç.

Balon sarsılınca en sert düşenlerden biri Japonya oldu.

SoftBank bunu daha önce de yaşadı.

2000 internet balonunda neredeyse her şeyini kaybetti. Kurucusunun serveti yaklaşık 70 milyar dolar azaldı.

Onu kurtaran, Alibaba’ya yaptığı erken bir yatırım oldu. Bu küçük pay zamanla büyük bir değere ulaştı.

Bu payı yıllarca satarak, rehin vererek ayakta kaldı.

Bu kez ise o pay tükendi. O eski güvenlik ağı artık yok.

Borç, yükselişi olduğundan güçlü gösterir. Düşüşte de aynı borç her şeyi birlikte aşağı çeker.

En çok borçlanan en sert düşer.

Yani burada asıl kırılgan olan Japonya değil, borçla şişen yapay zeka bahsi.

Japonya da bunun en net uyarısı oldu.

ABD’li iktisatçı Hyman Minsky 1986’da şöyle yazmıştı:

“İstikrar, istikrarsızlık doğurur.”

Uzun ve sakin bir yükseliş insanları daha çok borçlanmaya iter.

Asıl kırılganlığı büyüten de budur.

Gelişmeleri takip ediyorum. Sizi bilgilendireceğim.

Kaynak: Penguin X | @ThePenguinBTC