Alzheimer 15-20 yıl önce biyolojik başlıyor; erken tanı ve biyobelirteçler önem kazandı

Alzheimer 15-20 yıl önce beyin düzeyinde başlıyor, erken tanı önemli

Medicana Çamlıca Hastanesi Nöroloji Uzmanı Uzm. Dr. Hilal Taştekin Toz, Alzheimer hastalığının klinik belirtiler ortaya çıkmadan yaklaşık 15-20 yıl önce beyinde biyolojik olarak başladığını, erken tanı ve yeni biyobelirteçlerin hastalığın yönetiminde belirleyici rol oynadığını açıkladı.

Toz, günlük yaşamı etkileyen bellek kaybı ve bilişsel sorunların beyindeki biyolojik değişikliklerin geç dönemlerinde ortaya çıkabildiğini, bu nedenle hastalığın belirtileri belirginleşmeden önce beyin düzeyindeki sürecin başladığını vurguladı.

2024 yılında güncellenen uluslararası tanı kriterleri çerçevesinde Alzheimer’ın yalnızca klinik belirtilerle değil biyobelirteçlerle de tanımlanabildiğini belirten Toz, uygun hastalarda amiloid PET görüntülemesi, beyin omurilik sıvısında amiloid beta ve tau ölçümleri ile p-tau217 temelli kan plazma testlerinin erken tanıya katkı sağladığını söyledi.

Toz, biyobelirteçlerin Alzheimer’ı diğer demans türlerinden ayırmada ve doğru tanı yaklaşımını belirlemede önemli olduğunu ifade etti. Erken biyolojik tanının kişiye özel tedavilerin temelini oluşturduğuna dikkat çekti.

Son yıllarda geliştirilen amiloid hedefli monoklonal antikor tedavilerinin, uygun hastalarda beyindeki amiloid yükünü azaltarak hastalığın ilerleme hızını yavaşlatabildiğini belirten Toz, bu tedavilerin dikkatli hasta seçimi, biyobelirteçlerle doğrulanmış tanı ve düzenli manyetik rezonans takibi gerektirdiğini söyledi.

Tedavilerin beyin ödemi ve mikrokanama gibi yan etkiler taşıyabildiğini ve bu nedenle deneyimli merkezlerde uygulanmasının gerektiğini belirten Toz, şu anda bu tedavilerin Türkiye’de rutin kullanımda olmadığını ancak araştırmalar açısından dönüm noktası teşkil ettiğini ifade etti.

Alzheimer risk faktörleri konusunda Toz, değiştirilemeyen etkenler arasında ileri yaş, aile öyküsü, APOE4 varyantı ve Down sendromunun yer aldığını, kontrol edilebilen risk faktörleri arasında ise hipertansiyon, diyabet, obezite, yüksek kolesterol, sigara, fiziksel hareketsizlik, işitme kaybı, depresyon, sosyal izolasyon, uyku bozuklukları ve kafa travmalarının bulunduğunu kaydetti.

Beyin sağlığını korumak için düzenli egzersiz, Akdeniz tipi beslenme, tansiyon-diyabet-kolesterol kontrolü, sigaradan kaçınma, kaliteli uyku, zihinsel ve sosyal açıdan aktif kalmanın önemli olduğunu söyleyen Toz, işitme kaybının erken değerlendirilmesi gerektiğini ekledi.

Toz, zona aşısı ile demans riski arasındaki ilişkiye dair araştırmaların olduğunu, özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireylerde rekombinant zona aşısının demans riskini azaltabileceğini düşündüren çalışmalar bulunduğunu ancak etkinlik mekanizmasının tam açıklanmadığını belirtti ve aşı uygunluğunun hekimle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Liberal TR Haber Analizi: Bu Gelişme Ne Anlama Geliyor?

Haberde yer alan açıklamalara göre Alzheimer hastalığının biyolojik süreci belirtilerden 15-20 yıl önce başlayabiliyor ve 2024 tanı kriterleri biyobelirteçlerin kullanımını öne çıkarıyor. Amiloid PET, beyin omurilik sıvısı testleri ve p-tau217 temelli kan testleri erken tanıya imkan sağlıyor. Amiloid hedefli monoklonal antikorlar bazı uygun vakalarda amiloid yükünü azaltabilir ancak uygulama için dikkatli hasta seçimi ve izlem gerekiyor. Risk faktörleri arasında değiştirilemeyen ve kontrol edilebilen unsurlar ayrılıyor; yaşam tarzı önlemlerinin beyin sağlığı açısından önemi vurgulanıyor.

Hızlı Bakış: Bilmeniz Gerekenler

• Alzheimer, klinik belirtilerden 15-20 yıl önce beyinde biyolojik olarak başlayabiliyor.
• 2024 tanı kriterleri biyobelirteç kullanımını öne çıkarıyor; amiloid PET, beyin omurilik sıvısı ve p-tau217 kan testi erken tanıda kullanılabiliyor.
• Amiloid hedefli monoklonal antikorlar uygun vakalarda amiloid yükünü azaltabiliyor ancak yan etki riski ve sıkı takip gerektiriyor.

Kaynak: İHA