Ağustosta Perakende: Reel Talep Durdu, Fiyatlar Hala Belirleyici

Türkiye’de ağustos ayına ilişkin perakende verileri, tüketimdeki toparlanmanın sınırlı ve ürün gruplarına göre ayrışmış olduğunu ortaya koyuyor. Genel satış hacmindeki artış parasal ciroyla uyumlu değil; vatandaşlar daha çok ürün satın almış olsa da, ödediği tutarlar çok daha hızlı yükseldi.

Perakende satış hacmi yıllık yüzde 10,1 artarken, ciro yüzde 42,6 yükseldi; bu fark fiyatların oynadığı belirleyici rolü gösteriyor. Saat ve mücevher grubunu dışarıda bıraktığımızda reel büyüme yüzde 6,1’e iniyor; dolayısıyla altın ve sarrafiye ürünleri toplam yükselişi anlamlı biçimde etkiliyor.

Reel talepte duraklama, fakat güçlü bir sıçrama yok

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırıldığında perakende satış hacmi 205,8 değerine ulaştı; yıllık artış yüzde 10,1 seviyesinde. Temmuzdaki yavaşlamanın ardından gelen bu sınırlı toparlanma, ilk aylardaki yüksek büyüme hızlarından uzak. Bu durum, tüketicilerin harcama miktarını artırdığını ancak artan fiyatların alım gücünü eritmeye devam ettiğini düşündürüyor.

Fiyat baskısı ve zımni deflatör

Perakende-ciro farkını açıklayan zımni deflatör ağustosta yüzde 29,5’e çıktı. Saat ve mücevher hariç perakendede bu oran yüzde 30,1 olarak hesaplandı. Yaz aylarında görülen göreli gevşemenin ardından fiyat artışı yeniden hızlandı; bu özellikle gıda, akaryakıt ve bazı gıda dışı ürünlerde belirginleşti.

Altın, saat ve mücevher büyümeyi yukarı çekiyor

Altın ve sarrafiye alımları tüketici sepetini ve genel endeksi anlamlı biçimde etkiliyor. Tasarruf veya değer koruma amaçlı yapılan altın alımları, tüketimin geniş tabanlı güçlendiğini değil; özellikle enflasyona karşı korunma eğilimini işaret ediyor. Bu nedenle saat ve mücevherler dışlandığında perakende hacmi artışı belirgin şekilde zayıflıyor.

Ürün gruplarında ayrışma

Gıda, içecek ve tütün ürünlerinde büyüme yıllık yüzde 5,3 ile sınırlı kaldı. Otomotiv yakıtı hariç gıda dışı ürünlerde artış yüzde 12,8 olarak gözleniyor; ancak bu gruba kuyumculuk ve sarrafiye de dahil olduğu için büyümenin tamamı temel tüketim artışını yansıtmıyor.

Teknoloji ve dijital kanallar öne çıkıyor: bilgisayar, donanım, yazılım, kitap ve iletişim cihazlarında yıllık satış hacmi yüzde 22,9 arttı; posta ve internet üzerinden satışlarda ise artış yüzde 17,9 oldu. Eczacılık, tıbbi-ortopedik malzemeler ile kozmetik ve kişisel bakımda yüzde 11,7 büyüme görüldü.

Dayanıklı tüketim mallarında ise daralma sürüyor; ses-görüntü cihazları, elektrikli ev aletleri ve mobilya grubunda satış hacmi yüzde 3,1 geriledi. Tekstil, giyim ve ayakkabıda artış sadece yüzde 2,9 oldu. Bu veriler, büyük ve ertelenebilir harcamaların baskı altında kaldığını gösteriyor.

Fiyat baskısının kategori bazlı seyri

En yüksek zımni fiyat artışı otomotiv yakıtında yüzde 41,7 ile kaydedildi; akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş enerji maliyetlerinin tüketim harcamalarına olan etkisini netleştiriyor. Gıda grubunda deflatör yüzde 30,3, bilgisayar ve iletişim cihazlarında yüzde 34,7, eczacılık ve kozmetikte yüzde 29,8 civarında gerçekleşti. Buna karşın tekstil ve e-ticaretteki zımni artışlar daha mutedildi: tekstilde yüzde 17,6, internet siparişlerinde yüzde 15,8 seviyesinde.

Toplam ticarette büyüme zayıf

Ağustos ayında toplam ticaret satış hacmi yalnızca yüzde 0,6 büyüdü. Motorlu kara taşıtlarında satış hacmi yüzde 11,2 gerilerken, toptan ticarette yüzde 1,9 daralma görüldü. Perakende ticaret, toplam ticaret hacmindeki sınırlı büyümeyi taşıyan ana sektör konumunda.

Özetle: Ağustosta reel talepteki ivme kaybı şimdilik durmuş görünse de, toparlanma geniş tabanlı değil. Altın ve mücevher satışları genel büyümeyi yukarı çekiyor; fiyat artışları ise tüketicinin faturasını ağırlaştırmaya devam ediyor. Bu tablo, hem tüketim bileşiminin hem de fiyat dinamiklerinin yakından izlenmesi gerektiğini gösteriyor.