Prof. Dr. Doğu Ergil’den “İran, Kürtler ve Türkiye” Analizi: Bölgede Yeni Dönem mi?

İRAN, KÜRTLER ve TÜRKİYE

İranlı Kürt partiler ve örgütler -ikisi hariç- birleşmişker ve İran’da hüküm süren İslamî rejimi devirmeye karar vermişlerdir.

Şimdiye kadar sokak gösterilerinin ve toplu protestoların rejim değişikliğini gerçekleştirememesinin iki ana nedeni vardı:

1- Muhalefet birleşip, parçalı yapısından kurtulamıyor; yeterli sinerjiyi oluşturamıyordu.

2- Rejimin başlıca güvenlik aygıtı Devrim Muhafızları Ordusu kendi içinde bölünmedi. Yüksek Dinî Liderlik makamına bağlılığını yitirmedi. İktisadî ve siyasî açıdan sistemle olan bağlarında gevşeme olmadı.

Muhalefet kanadında askerî bir kapasite yoktu. Şimdi bu karşıt silahlı kapasite, kısmen Kürt silahlı örgütlerinden (özellikle PJAK); ama daha çok Amerikan ve İsrail’in nizamî ve gayr-ı nizamî askerî desteğinden gelecek.

Zaten bu desteğin geleceğine inandırılmış olmasalar, Kürtler katliamla bitecek bir maceraya atılmazlar.

TÜRKİYE

İşin Türkiye’yi ilgilendiren iki boyutu var:

1- 22 Şubat’ta toplanan Kürt oluşumları, “İran Kürdistanı Siyasi Güçleri Koalisyonu”nu kurdu. Bu koalisyonun benimsediği programda a) İran Kürtlerinin kaderini tayin; ve b) İran’ın geleceğini tasarlamak gibi iki iddialı hedef var.

Yeni İran’da özerk bir statü elde etmesi beklenen ‘İran Kürdistan’ının özellikleri şunlar olacak: i) Sosyal adalet; ii) kadın-erkek eşitliği; iii) özgür seçimler; iv) tüm ulusal ve dinî grupların temel haklarının güvence altına alınması; v) laik ve demokratik bir düzen kurulması.

İmdi, bu ilkeler kendi Kürtleriyle uzlaşı arayan Türkiye’nin onlara vaat ettiklerinden geri kalırsa ne olur? “Hükümet, milli Anayasaya ve AİHM kararlarına uysun” tavsiyeleri taşıyan Meclis komisyonu Kürt beklentilerinin çok gerisine düşer. Bu durumda uzlaşma ve çözüm nasıl sağlanır?

İran’da doğum sancıları başlayan 3. Kürdistan, Türk siyasî ve güvenlik kurumlarını derin endişelere sevk etmiş olmalıdır. Hele Suriye’dekinin doğumunu canla başla önlemeye çalışırken…

İran’da Koalisyon dışında kalan iki Kürt örgütü komünist eğilimlidir. Katılmak istememelerinin nedeni, başlayacak mücadelede fazla muhafazakâr ve Türkiye’nin etkisinde olduğuna inandıkları Irak KDP’sinin etkisi ve geçmişte Tahran’la işbirliği yaptığını bildikleri PJAK’ın koalisyondaki varlığıdır. Bu şu demek: Gelecekteki İran Kürdistan yönetimi, en azından bir süre, varlığına karşı olan Türkiye’ye soğuk bakacaktır.

Bakalım özelde İran’da, genelde Ortadoğu’da gelişmeler hangi doğrultuda olacak?

Kaynak: Doğu Ergil (@DoguErgildogu)