DİSK-AR Raporu: Emeklilerin GSYH Payı Yüzde 50’den Yüzde 29’a Düştü, Yoksulluk Kalıcılaştı

DİSK-AR: Türkiye’de Emeklilik Sistemi “Dibe Doğru Eşitleme” Üretiyor

DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) Temmuz 2025’te yayımladığı “Türkiye’de Emeklilerin Durumu” başlıklı rapor, Türkiye’de emeklilik sisteminin yapısal bir yoksullaştırma sürecine girdiğini ortaya koydu. Rapora göre emeklilerin milli gelirden aldığı pay yıllar içinde dramatik biçimde gerilerken, emeklilik artık yoksulluktan kurtuluş değil, yeniden çalışma zorunluluğu anlamına geliyor.

Raporda, ortalama emekli aylığının kişi başına GSYH’ye oranının 2002’de %46,4 iken 2025’te %29’un altına düştüğü vurgulandı. Aynı dönemde emekli ödemelerinin GSYH içindeki payı Türkiye’de %3,7’de kalırken, AB-27 ortalamasının %9,8 seviyesinde olduğu kaydedildi. Bu tablo, Türkiye’de emeklilerin ekonomik büyümeden sistematik biçimde dışlandığını gösteriyor.

2008 Kırılma Noktası: Sistematik Yoksullaşma

DİSK-AR, 2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun emeklilik sisteminde bir kırılma yarattığını belirtiyor. Aylık bağlama oranlarının %50 seviyelerine kadar düşürülmesi, güncelleme katsayısının sınırlandırılması ve büyümeden pay verilmemesi, emekli maaşlarının reel olarak erimesine neden oldu.

Rakamlarla Emekli Gerçeği

• Emekli ve hak sahibi sayısı: 16 milyon 858 bin kişi (nüfusun %18,5’i)
• Ortalama emekli aylığı (2025 ilk yarı): 17.252 TL
• En düşük emekli aylığı: 14.469 TL (Hazine katkısı ile)
• Asgari ücret karşısında emekli aylığı: %78 (2002’de %122 idi)
• Çalışan veya iş arayan emekli oranı: %65,7

Rapora göre emeklilerin büyük bölümü, geçinebilmek için çalışmaya devam etmek zorunda kalıyor. Bu oran 2002’de %36,6 seviyesindeydi.

“Kaynak Yok” İddiası Raporla Çürütüldü

DİSK-AR, “kaynak yok” söylemini de verilerle sorguluyor. SGK prim gelirleri 2002–2024 döneminde 189,6 kat artmasına rağmen, bütçeden SGK’ya yapılan transferlerin sınırlı kaldığı belirtiliyor. Rapora göre sorun kaynak yetersizliği değil, kaynak dağılımındaki tercih.

Temel Talepler

Raporda öne çıkan öneriler arasında:

• Emekli aylıklarının artışında büyümeden tam pay verilmesi,
• En düşük emekli aylığının yükseltilmesi,
• Bütçeden emeklilere ayrılan payın artırılması,
• Adaletli ve sürdürülebilir bir emeklilik reformu
  yer alıyor.

DİSK-AR, emeklilerin Türkiye’nin en büyük toplumsal gruplarından biri olduğunu ancak mevcut politikalarla yoksulluğa ve güvencesizliğe itildiğini vurguluyor.

Kaynak: DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR) – Temmuz 2025 Raporu